De Tweede Kamer heeft besloten om archiefstukken die verband houden met de staatsgreep van 25 februari 1980 in Suriname toegankelijk te maken voor het publiek. Het besluit trad op 27 mei 2026 in werking en maakt inzage mogelijk in een dossier dat oorspronkelijk tot 2060 beperkt openbaar was.

Het gaat om inventarisnummer 20421 uit het archief van de Tweede Kamer. Dit dossier bevat bijlagen bij een onderzoek uit 1984 naar de Nederlandse militaire missie in Suriname. Centraal staat de vraag of Nederland, en in het bijzonder de toenmalige commandant van de Nederlandse Militaire Missie in Suriname, kolonel Hans Valk, betrokken was bij de militaire coup waarmee een groep militairen onder leiding van Desi Bouterse de macht overnam.

Het besluit volgt op een advies van het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI), dat op 7 mei van dit jaar opriep om de openbaarheid van archieven over Suriname uit de jaren tachtig te vergroten. Volgens de toelichting bij het besluit geeft de Tweede Kamer hiermee uitvoering aan dat advies.

Opmerkelijk is dat de beperking op het dossier pas in 2011 werd ingesteld, terwijl het archief daarvoor openbaar was. Kamerleden konden de stukken destijds zonder beperkingen raadplegen. In het besluit uit 2011 werd geen inhoudelijke motivering gegeven voor de geheimhouding.

De discussie over de openbaarheid van Nederlandse archieven met betrekking tot Suriname loopt al jaren. In 2021 nam de Tweede Kamer nog een motie aan waarin werd opgeroepen om de zogenoemde ‘Surinamedossiers’ openbaar te maken. Ook het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft sindsdien stappen gezet om beperkingen op verschillende dossiers te versoepelen.

Een belangrijke rol in de discussie speelde historica Ellen de Vries. Voor haar boek Hans Valk. Over een Nederlandse kolonel en een coup in Suriname (1980) probeerde zij in 2019 toegang te krijgen tot het betreffende dossier, maar haar verzoek werd toen afgewezen. Uiteindelijk vond zij de bijlagen terug in het archief van de overleden journalist Gerard van Westerloo en publiceerde deze integraal in haar boek.

Uit een recente beoordeling door de Tweede Kamer blijkt dat de inhoud van het afgesloten dossier vrijwel identiek is aan de reeds gepubliceerde documenten. Volgens de Kamer is er daarom geen noodzaak meer om de stukken afgeschermd te houden.

De huidige Archiefwet biedt echter nog geen mogelijkheid om de opgelegde beperking formeel op te heffen. Die mogelijkheid ontstaat naar verwachting pas met de inwerkingtreding van de nieuwe Archiefwet op 1 januari 2027. De Tweede Kamer heeft aangekondigd dan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap te adviseren de beperking volledig te laten vervallen.

Tot die tijd blijft de beperking formeel bestaan, maar kunnen onderzoekers, journalisten en andere geïnteresseerden het dossier zonder tussenkomst van de Tweede Kamer opvragen bij het Nationaal Archief.

Met het besluit hoopt de Tweede Kamer bij te dragen aan meer transparantie over de Nederlandse betrokkenheid bij Suriname in de periode 1975-1985 en tegemoet te komen aan de maatschappelijke roep om openheid over deze gevoelige episode uit de geschiedenis van beide landen.

Op 8 mei had ABC een gesprek met de voorzitter van het ACOI. Hij motiveerde het advies. Dit interview kunt u hier terugbeluisteren: