De Surinaamse Orde van Advocaten (SOVA) heeft zorgen geuit over de voorgestelde wijzigingen in de wetgeving rond de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie. De Orde waarschuwt dat de hervormingen, waaronder de invoering van een derde rechterlijke instantie en cassatierechtspraak, zorgvuldig moeten worden getoetst aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de rechtsbescherming van burgers. De SOVA komt met een eerste principiële reactie en kondigt aan de voorstellen uitgebreider met haar leden te zullen bespreken.

De verklaring van de SOVA:

De Surinaamse Orde van Advocaten (SOVA) heeft kennisgenomen van de amendementen op voorgenomen wijzigingen van onder meer de Grondwet, de Wet Rechtspositie Rechterlijke Macht en het Reglement op de Inrichting en de Samenstelling van de Rechterlijke Macht (RIS), alsmede van de ernstige zorgen die het Hof van Justitie en het Openbaar Ministerie daaromtrent kenbaar hebben gemaakt.

De Orde onderkent dat de rechterlijke organisatie voortdurend moet kunnen worden ontwikkeld en gemoderniseerd. De invoering van cassatierechtspraak en het verder versterken van de kwaliteit, deskundigheid en efficie ntie van de rechtspraak kunnen
belangrijke ontwikkelingen zijn voor de Surinaamse rechtsstaat. De SOVA heeft zich ook eerder actief in dit debat gemengd. Onder meer tijdens het congres over de modernisering van de rechterlijke macht heeft zij haar bijdrage geleverd aan de gedachtevorming over de toekomst van de rechterlijke organisatie en vanuit de advocatuur aandacht gevraagd voor de randvoorwaarden die daarbij vanuit het perspectief van de rechtsstaat en de rechtspraktijk van belang zijn. De Orde beschouwt de huidige voorstellen dan ook als onderdeel van een bredere ontwikkeling waarover zij zich reeds eerder heeft uitgesproken en waaraan zij constructief heeft willen bijdragen.

Tegelijkertijd is de SOVA van oordeel dat wijzigingen die te maken hebben met de inrichting en het functioneren van de rechterlijke macht, het Openbaar Ministerie en het stelsel van rechtsbescherming, bijzondere zorgvuldigheid vereisen. De ervaringen en inzichten die vanuit de advocatuur in eerdere bijeenkomsten en overlegmomenten naar voren zijn gebracht, maken het voor de Orde des te belangrijker om ook de huidige concrete wetsvoorstellen zorgvuldig te beoordelen.

De SOVA acht het daarom van belang om op dit moment een eerste, principie le reactie te geven. Deze reactie moet niet worden beschouwd als een definitief inhoudelijk standpunt over alle voorgestelde wijzigingen. De Orde zal voor een meer uitgebreide en inhoudelijke reactie op de voorstellen eerst nader met haar leden consulteren. Een eerste en fundamentele zorg betreft de wijze waarop de voorgestelde wijzigingen zich verhouden tot de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. De onafhankelijkheid van de rechter is een essentieel onderdeel van de rechtsstaat en vormt uiteindelijk een waarborg voor iedere burger die zijn recht tegenover een ander of tegenover de overheid moet kunnen zoeken.

De Orde acht het daarom noodzakelijk dat bij iedere wijziging van de inrichting van de rechterlijke macht zorgvuldig wordt beoordeeld of de bestaande constitutionele en institutionele waarborgen voor onafhankelijkheid voldoende behouden blijven en waar nodig worden versterkt. In dat verband verdienen met name de voorgestelde wijzigingen ten aanzien van benoeming, bevordering, schorsing en ontslag van leden van de rechterlijke macht bijzondere aandacht.

De voorgenomen invoering van een derde rechterlijke instantie en cassatierechtspraak is een ingrijpende ontwikkeling binnen het Surinaamse rechtsstelsel. De SOVA acht het van groot belang dat de hoogste rechterlijke instantie beschikt over de noodzakelijke juridische deskundigheid, rechterlijke ervaring en onafhankelijkheid. Daarom roept de voorgestelde wijziging van de vereisten voor benoeming tot rechter in de derde instantie, waaronder het vervallen of verminderen van bestaande ervaringseisen, vragen op die naar het oordeel van de Orde nadere bestudering behoeven. De hoogste rechterlijke instantie zal immers niet alleen individuele zaken behandelen, maar tevens een belangrijke rol vervullen bij de ontwikkeling van het recht, de rechtseenheid en de rechtszekerheid.

Ook de overgang naar een stelsel van cassatierechtspraak verdient bijzondere aandacht. Voor rechtzoekenden en de rechtspraktijk moet volstrekt duidelijk zijn welke
rechtsmiddelen openstaan, welke termijnen gelden en hoe wordt omgegaan met procedures die reeds vo o r de inwerkingtreding van nieuwe regelgeving zijn aangevangen. Het ontbreken van duidelijke overgangsregelingen kan leiden tot rechtsonzekerheid en kan rechtstreeks gevolgen hebben voor de rechtspositie van burgers. De SOVA acht het daarom noodzakelijk dat het overgangsrecht uitdrukkelijk en zorgvuldig wordt geregeld voordat een nieuw stelsel van rechtsmiddelen in werking treedt.

De Orde heeft daarnaast met bijzondere aandacht kennisgenomen van de voorgestelde wijzigingen met betrekking tot het Openbaar Ministerie. Het Openbaar Ministerie vervult een essentie le functie binnen de strafrechtspleging. De wijze waarop de benoeming, aansturing en eventuele bee indiging van de rechtspositie van functionarissen binnen het Openbaar Ministerie wordt geregeld, raakt daarom eveneens aan fundamentele beginselen van de rechtsstaat. De SOVA acht het van belang dat daarbij voldoende waarborgen bestaan tegen iedere vorm van ongewenste beï nvloeding en dat de noodzakelijke institutionele checks-and-balances behouden blijven. Ook over dit onderdeel zal zij haar leden en de overige betrokken actoren binnen de rechtspleging consulteren.

Tot slot acht de Orde het van belang dat een hervorming van deze omvang tot stand komt na zorgvuldige consultatie van de beroepsgroepen die dagelijks met de rechtspleging werken. De rechterlijke macht, het Openbaar Ministerie en de advocatuur hebben ieder vanuit hun eigen positie kennis en ervaring die van belang zijn voor de beoordeling van de praktische en rechtsstatelijke gevolgen van de voorgestelde wijzigingen. Een zorgvuldige behandeling vereist naar het oordeel van de Orde dan ook voldoende gelegenheid voor inhoudelijke bestudering, overleg en consultatie.

De SOVA benadrukt dat bovenstaande punten slechts een eerste reactie vormen. Gezien het fundamentele karakter van de voorgestelde wijzigingen zal de Raad de voorstellen aan haar leden voorleggen en hun zienswijzen en aandachtspunten inventariseren. Op basis daarvan zal er een nadere, inhoudelijke reactie komen.

De Orde acht het daarbij van belang om niet alleen te kijken naar de institutionele inrichting van de rechterlijke macht, maar steeds naar het uiteindelijke doel van iedere hervorming: een onafhankelijke, deskundige, toegankelijke en kwalitatief hoogwaardige rechtspleging die de rechtsbescherming van de burger daadwerkelijk waarborgt.

De SOVA zal zich vanuit haar verantwoordelijkheid voor de rechtsstaat constructief blijven inzetten voor dat doel.

Namens de Surinaamse Orde van Advocaten
Elleson Fraenk